Urban Circle yn grymuso pobl ifanc trwy ddiwylliant, hunaniaeth a dysgu rhyngddiwylliannol
Ym mis Ebrill 2026, aeth Urban Circle Newport â grŵp o bobl ifanc ar symudedd a newidiodd eu bywydau i Jamaica i alluogi arweinwyr-greadigol ifanc o Gymru, o gefndiroedd amrywiol, i gymryd rhan mewn dysgu rhyngddiwylliannol mewn ysgolion cynradd a sefydliadau treftadaeth/perfformio arbenigol yn Jamaica. Gwnaeth cyfranogwr ifanc yn dweud mwy wrthym am ei brofiad:
Pa fathau o weithgareddau wnaethoch chi gymryd rhan ynddynt yn ystod y prosiect?
Yn ystod ein taith, fe wnaethon ni gymryd rhan mewn cwrs hyfforddi diwylliannol diaspora trochol dan arweiniad Dr Dawn Lemonius. Roedd yr hyfforddiant hwn yn hanfodol er mwyn deall cyd-destun y daith, yn ogystal â hunaniaeth hanesyddol a diwylliannol Jamaica. Mwynheais ddysgu am agweddau ysbrydol a chrefyddol yr ynys yn arbennig.
Fe wnaethon ni hefyd gymryd rhan mewn tasgau dyddiol ym mhentref brodorol y Rastafari, fel golchi ein dillad â llaw. Er nad oedd hyn wedi’i drefnu’n benodol, fe wnaeth ganiatáu inni ddysgu dulliau cynaliadwy a theimlo fy hun yn y ddaear. Cefais weld y coed ffrwythau a chefais gyfle i roi cynnig ar gynnyrch ffres, a ddangosodd wir werth natur i mi wrth gynnal bywyd ac iechyd.
Fe wnaethon ni ymweld â Chanolfan Ddiwylliannol Bae Montego. Fy ffefryn oedd arddangosfa’r Rastafari, a roddodd ddealltwriaeth gref i mi o’i hanes a’i harferion chwyldroadol.
Fe wnaethon ni hefyd deithio i Kingston ac ymweld ag Amgueddfa Bob Marley, gan ymweld â’i gartref a’i stiwdio. Roedd hyn yn gyffrous iawn. Y profiad mwyaf dwys, fodd bynnag, oedd mynychu dathliad y Rastafari o Ddiwrnod y Grounation, gan nodi ymweliad yr Ymerawdwr Haile Selassie â Jamaica. Roedd ein taith yn cyd-daro â’r 60fed pen-blwydd. Rwy’n gwrando ar Mutabaruka yn rheolaidd ac roedd ei weld yn siarad ac yn perfformio yn anhygoel. Clywais hefyd gan ddyn a oedd wedi cwrdd â Haile Selassie 60 mlynedd ynghynt, profiad y byddaf yn ei gario gyda mi am oes.
Allwch chi ddisgrifio moment a wnaeth wirioneddol sefyll allan i chi?
Ym mhentref y Rastafari, byddem yn ymgynnull yn anffurfiol o amgylch y tân gwersyll yn y nos. Rhoddodd yr eiliadau hyn le inni gysylltu, myfyrio, ac eistedd gyda’r henuriaid i ddysgu am fywyd a ni ein hunain. Roedd yn teimlo’n iachau mewn sawl ffordd.
Gan ddod o wlad lle mae ein treftadaeth wedi’i dylanwadu’n fawr gan syniadau’r Gorllewin, roedd profi arferion diwylliannol ac ysbrydol y mae ein hynafiaid wedi’u cario ers cenedlaethau yn teimlo’n adfywiol ac yn obeithiol.
Un cwestiwn a ofynnwyd i ni oedd: “Beth yw bywyd?” Roedd hyn yn teimlo’n gwbl anghyfarwydd – doeddwn i erioed wedi cael fy holi hynny yn fy 24 mlynedd. Yn y foment honno, wedi’n hamgylchynu gan natur a phobl a oedd yn edrych fel fi ond â phrofiadau bywyd gwahanol, daethom o hyd i ddealltwriaeth gyffredin o’n dynoliaeth. Newidiodd sut rwy’n gweld bywyd, fy nghysylltiad â natur, a’m perthynas ag eraill.
A wnaeth y prosiect newid sut rydych chi’n gweld eich hunaniaeth neu’ch cefndir eich hun?
Newidiodd y daith hon yn llwyr sut rwy’n gweld fy hunaniaeth. Rwy’n cofio trafod gyda pherson ifanc arall sut brofiad oedd bod wedi fy amgylchynu gan bobl sy’n edrych fel ni. Yn y DU, mae cymaint o’n hunaniaeth yn cael ei llunio gan hil a chefndir, ond yma roeddwn i’n teimlo fel bod dynol yn gyntaf. Roedd gweld pobl â’r un lliw croen â mi ar draws pob agwedd ar fywyd yn gwneud i mi deimlo, am unwaith, y gallwn gael fy marnu yn ôl fy nghymeriad yn unig. Fel y dywedodd rhywun, “Nid y plentyn Du ar y bws ydw i mwyach, dim ond person arall ar y bws ydw i.”
Rhoddodd dysgu am fy hanes bersbectif i mi ar daith fy nheulu hefyd. Daeth clywed am y Mwriaid a’u gwrthwynebiad yn erbyn y Prydeinwyr ag iachâd, yn enwedig ar ôl cael fy addysgu hanes a oedd yn canolbwyntio’n bennaf ar gaethwasiaeth. Dangosodd gryfder a gwydnwch fy hynafiaid i mi.
Yn ystod y cwrs diwylliannol, disgrifiwyd pobl Jamaica fel “heb gymryd ffolineb,” a oedd yn atseinio gyda mi. Fe helpodd fi i weld bod fy uniongyrchedd a’m hangerdd dros herio anghyfiawnder yn gryfderau sy’n cael eu trosglwyddo trwy genedlaethau, nid dim ond ymatebion i orthrwm.
Yn y DU, mae diwylliant Jamaica yn aml yn cael ei leihau i stereoteipiau, ond yn Jamaica profais ysbrydolrwydd dwfn, cysylltiad ag Affrica, a pharch at natur a hynafiaid. Chwalodd y profiad hwn fy nealltwriaeth o fy hunaniaeth a’i hailadeiladu trwy brofiad byw.
Pa sgiliau neu hyder newydd ydych chi wedi’u hennill?
Y sgil bwysicaf a ddatblygais oedd sefydlogrwydd meddwl. Cefais fy nghyflwyno i therapi cynhenid Rastafari, a oedd yn newid bywyd. Fel rhywun sydd wedi cael trafferth gydag iechyd meddwl, rwyf wedi arfer â modelau therapi Gorllewinol, ond roedd eistedd gyda henuriad, myfyrio, a chael fy arwain yn teimlo’n gadarnhaol iawn.
Dysgais bwysigrwydd sefydlogrwydd meddwl a pharhau â sgyrsiau roeddwn wedi’u dechrau o’r blaen gyda henuriaid pan ymwelasant â Chymru. Roedd y dysgu hwn yn ymestyn y tu hwnt i ddatblygiad personol i waith cymunedol. Dysgais fod dulliau Rastafari yn pwysleisio ein bod ni i gyd wedi’n cysylltu, nid teuluoedd niwclear yn unig, ond cymunedau cyfan, gan gynnwys natur ac anifeiliaid. Atgyfnerthodd nad oes neb ar ei ben ei hun.
Enillais hyder hefyd wrth rannu fy marddoniaeth. Er fy mod wedi perfformio yn y DU o’r blaen, rwyf wedi cael trafferth yn aml gyda nerfau a syndrom ffug. Yn ystod sesiwn greadigol ym Mae Montego, rhoddais berfformiad heb ei gynllunio a gwahodd eraill i rannu anogaeth i bobl ifanc yn y diaspora. Teimlais lefel newydd o hyder a bregusrwydd.
Ar ôl myfyrio, sylweddolais fod hyn yn dod o deimlo fy mod yn cael fy ngweld, fy neall, a’m derbyn yn ystod fy amser yn Jamaica. Roedd pobl yn gweld fy nghymeriad yn hytrach na fy lliw, ac roedd y rhinweddau rwy’n aml yn cael fy meirniadu amdanynt – herio systemau, siarad allan, a mynegi dicter – yn cael eu hannog. Roedd yr ymdeimlad hwn o berthyn yn caniatáu i mi fod yn fy hunan ddilys.
Beth ydych chi fwyaf balch ohono o’r profiad hwn?
Rwy’n fwyaf balch ohonof fy hun am gofleidio profiad yn llawn a oedd yn fwy heriol nag unrhyw beth roeddwn i wedi’i wneud o’r blaen. Doeddwn i erioed wedi teithio y tu allan i’r DU, ac fel rhywun sy’n cael trafferth gyda threfn arferol, problemau synhwyraidd, a phryder, doeddwn i ddim yn meddwl y byddai’n bosibl.
Byddai rhoi cynnig ar fwydydd a gweithgareddau newydd fel arfer yn achosi pryder, ond fe helpodd y gefnogaeth a gefais i ffynnu. Cefnogodd y staff yn Urban Circle Newport fi drwy gydol y daith, gan egluro pob cam a gwneud y broses yn hylaw.
Doeddwn i byth yn meddwl y byddwn i’n gallu teithio i Jamaica oherwydd y pellter a’r rhwystrau ariannol. Mae’r profiad hwn wedi agor drysau nad oeddwn i’n meddwl oedd yn bosibl. Roeddwn i wedi cael gwybod yn aml y byddai teithio o gymorth i’m hiechyd meddwl a’m barn ar y byd, ond roedd yn arfer teimlo allan o gyrraedd. Nawr, mae fy safbwynt o’r byd a minnau wedi newid yn llwyr, ac rwy’n falch fy mod i wedi manteisio ar y cyfle hwn.
